Markery stanu jelit pomocne w postawieniu wstępnego rozpoznania i doborze dalszego postępowania w wielu schorzeniach układu pokarmowego. Kiedy wykonać markery stanu jelit i jakie są najczęściej używane w diagnostyce? Przeczytasz w tym artykule.

Markery stanu jelit – co to są?

Są to endogenne (czyli produkowane przez komórki organizmu) substancje. Ich nieprawidłowe stężenie w kale wskazuje na określone schorzenia układu pokarmowego lub procesy (np. zapalne), często jeszcze przed wystąpieniem objawów klinicznych.

Najbardziej popularne markery stanu jelit to:

  • Kalprotektyna, laktoferyna – markery stanu zapalnego jelicie
  • M2-PK+krew utajona – markera zmian rozrostowych
  • sIgA, β-defensyna 2 – marker odporności śluzówkowej
  • zonulina – marker przesiąkliwości jelitowej
  • elastaza trzustkowa 1 – marker pracy trzustki

Markery stanu jelit – zobacz film!

Markery stanu jelit – kiedy wykonać badania?

Oznaczenia stężenia markerów jelitowych wykonuje się z próbki kału. Diagnostyka markerów stanu jelit może być bardzo pomocna w przypadku pacjentów cierpiących z powodu:

  • dolegliwości ze strony układu pokarmowego niewiadomego pochodzenia
  • biegunek
  • zaparć
  • bólów brzucha

A także w celu:

  • kontroli postępów leczenia w chorobach zapalnych jelit
  • u pacjentów z obciążonym wywiadem rodzinnym
  • będących w grupie ryzyka nowotworów jelita grubego
  • u osób z obniżoną odpornością, nawracającymi infekcjami

 

Markery stanu jelit – markery stanu zapalnego – kalprotektyna i laktoferyna

Najszerzej wykorzystywanym w diagnostyce markerem stanu zapalnego jelit jest kalprotektyna.

Badanie to wykonuje się w celach:

  • ocena stanu zapalnego w jelicie (przypadku stanu zapalnego markery będą podwyższone),
  • w nieswoistych chorobach zapalnych jelit (choroba Leśniowskiego-Chrona, wrzodziejące zapalenie jelita grubego (colitis ulcerosa) (w tych schorzeniach marker będzie podwyższony, chyba, że pacjent jest w remisji – nieaktywna forma choroby),

 

  • zespół jelita nadwrażliwego (IBS) (markery powinny być w normie),
  • w monitorowaniu terapii lub aktywności choroby w nieswoistych chorobach zapalnych jelit.

Kalprotektyna a choroba Leśniowskiego – Crohna

Badania wykazały, że stężenie kalprotektyny w kale w nieswoistych chorobach zapalnych jelit, takich jak choroba Leśniowskiego-Crohna i wrzodziejące zapalenie jelita grubego (ulcerative colitis)  jest na tyle skuteczną metodą, że zgadza się z wynikami osiąganymi podczas wykonywania kolonoskopii. Dodatkowo, w nieswoistych chorobach jelit, oznaczenie poziomu kalprotektyny może służyć śledzeniu skuteczności wdrożonego leczenia.

Kalprotektyna a zespół jelita nadwrażliwego

Badanie stężenia kalprotetyny (lub laktoferyny) w kale zalecane jest również chorym z zespołem jelita nadwrażliwego (IBS, ang. irritable bowel syndrome). Ma to na celu diagnostykę różnicową z chorobami zapalnymi jelit. Rekomendacja dotyczy głównie pacjentów z następującymi postaciami IBS: biegunkową, mieszaną i niesklasyfikowaną.

Marker zmian nowotworowych i rozrostowych – M2-PK i krew utajona

Nowotwory przewodu pokarmowego, w tym głównie rak jelita grubego, żołądka czy trzustki to najczęściej występujące nowotwory. Szczególnie podstępny jest nowotwór jelita grubego – może rozwijać się nawet kilkanaście lat, a we wczesnych stadiach przebiegają bezobjawowo. Przez to rak jelita grubego jest często diagnozowany dopiero w zaawansowanych fazach choroby. Z tego względu sugerowane jest oznaczenie dwóch markerów przesiewowych dla zmian nowotworowych w przewodzie pokarmowym – M2-PK (dimerowej formy kinazy pirogronianowej) i krwi utajonej w kale.

Badanie M2PK  charakteryzuje się wysoką czułością i swoistością dla zmian rozrostowych. Badanie dwóch markerów przesiewowych, M2-PK i krwi utajonej wykonywane jest z kału pacjenta i jest stosunkowo tanie, proste oraz bezbolesne. Nieprawidłowy wynik markera  jest wskazaniem do kolonoskopii.

Kto powinien zrobić badanie M2-PK? Wskazaniem do wykonania i regularnego jego powtarzania jest:

  • wiek powyżej 50 lat,
  • choroba nowotworowa przewodu pokarmowego u krewnych pierwszego stopnia,
  • nieswoiste choroby zapalne jelit
  • otyłość
  • krew w kale
  • bóle brzucha niewiadomego pochodzenia

Markery stanu jelit –  odporność śluzówkowa –  (sIgA) i β-defensyna 2

Jednym z procesów kształtujących odporność śluzówkową jest wytwarzanie wydzielniczej immunoglobuliny A (sIgA) na powierzchni śluzówek. Występuje ona  w płynach ustrojowych np. mleku matki, ślinie, łzach, wydzielinie nosowej, wydzielinach żołądka i jelit.

SIgA stanowi pierwszą linię obrony podczas kontaktu z antygenami toksyn, bakterii i wirusów, które dostały się do przewodu pokarmowego lub oskrzeli, układu moczowo-płciowego i pomaga usunąć je z organizmu.

Kolejnym markerem odporności śluzówkowej jest β-defensyna 2. Działa ona głównie na  błonach śluzowych w jamie ustnej i nosowej, gruczołach ślinowych i migdałkach, przewodzie pokarmowym (żołądku, jelicie grubym i cienkim), gruczołach mlekowych, drogach moczowo-płciowych oraz w skórze β-defensyny działają: przeciwinfekcyjnie, szczególnie przeciwbakteryjnie i przeciwwirusowo, a po części również przeciwgrzybiczo i przeciwpasożytniczo.

Zaburzenia działania Beta-defensyny 2 stanowi podobnie jak sIgA odgrywają znaczącą rolę w:

  • alergii (egzema i astma)
  • atopii oraz
  • chorobach zapalnych jelit.

Markery stanu jelit i odporności śluzówkowej sIgA i  β-defensyna 2 – wskazania:

  • – nawracające infekcje dróg oddechowych, moczowych i rodnych,
  • – podejrzenie obniżonej odporności śluzówkowej,
  • – alergie i atopowe zapalenie skóry,
  • – ocena skuteczności terapii mikrobiologicznej;

Marker przesiąkliwości jelitowej – zonulina

Przesiękliwość jelitowa towarzyszy wielu chorobom przewlekłym. Może być zarówno ich skutkiem jak i przyczyną.  W związku ze zwiększeniem przesiąkliwości jelitowej dochodzi do wnikania patogennych bakterii, toksyn, oraz rozmaitych niestrawionych białek do krwiobiegu. Powoduje to rozwój przewlekłego stanu zapalnego o niskim nasileniu. Markerem przesiąkliwości jelitowej jest zonulina.

Wskazania do wykonania badania.

  • ocena szczelności nabłonka jelitowego (przesiąkliwości bariery jelitowej),
  • ocena zaawansowania stanu zapalnego w obrębie jelit,
  • choroby autoimmunologiczne, np. cukrzyca typu 1, celiakia,
  • nieswoiste choroby zapalne jelit,
  • zespół jelita nadwrażliwego
  • insulinooporność

Nieprawidłowy wynik zonuliny może wskazywać na problemy z barierą jelitową, co często powiązane jest z dysbiozą jelitową.

O dysbiozie jelitowej przeczytasz tutaj

 

Marker funkcjonowania trzustki

Markery stanu jelit to nie wszystko. Warto także zbadać pracę trzustki. Markerem pracy trzustki jest jeden z wytwarzanych przez nią enzymów – elastaza trzustkowa 1. Dlatego określenie jej stężenia w kale umożliwia ocenę zewnątrzwydzielniczej pracy trzustki. Wskazaniem do badania poziomu elastazy 1 w kale jest:

  • ocena funkcjonowania trzustki,
  • diagnoza/wykluczenie chorób trzustki w przypadku bólu w górnej części podbrzusza
    oraz problemów trawiennych,
  • diagnoza/wykluczenie niewydolności zewnątrzwydzielniczej trzustki,
  • kontrola przebiegu stanu klinicznego niewydolności zewnątrzwydzielniczej trzustki,
  • podwyższone ryzyko cukrzycy i ryzyko osteoporozy

Interesuje Cię temat zdrowia i diety eliminacyjnej?

Kliknij i kup moją najnowszą książkę!