Awantura – często trudno nazwać inaczej to, co dzieje się między matkami kiedy temat schodzi na sposób porodu czy karmienie piersią. Moim zdaniem obu stronom brakuje często chłodnego spojrzenia. Ja zawsze wychodzę z założenia (może naiwnie), że matka chce jak najlepiej dla swojego dziecka. Jeśli podejmuje decyzję o odstąpieniu od karmienia piersią czy wybiera poród przez cesarskie cięcie to jest jej wybór. Jednocześnie jestem gorącą orędowniczką karmienia piersią i porodów drogami natury jeśli tylko jest to możliwe. Jednak moim zdaniem lepiej „walczyć” o taką decyzję matek pokazując korzyści niż wpędzając w poczucie winy. I kolejna sprawa: czy dzieci rodzone drogami natury i karmione piersią rzeczywiście będą zdrowsze? Czy mikroflora jelit we wczesnym dzieciństwie ma znaczenie? Czy taki start daje dodatkowe „bonusy”?

Tekst na podstawie artykułu opublikowanego w czasopiśmie Nature (2016). Wszelkie źródła podane są w blibliografii w oryginalnym artykule.

Mikroflora jelit dziecka – co ją kształtuje?

Najnowsze badania pokazują jak geny, prenatalne środowisko i poród może kształtować mikrobiom noworodka po urodzeniu. Pokazują też jakie czynniki po urodzeniu: leczenie antybiotykami, dieta lub środowisko zewnętrzne mogą dodatkowo modulować rozwój mikrobiomu niemowlęcia i jego systemu immunologicznego. Ponadto, badania epidemiologiczne wykazały, że czynniki, które zmieniają mikroflorę u niemowląt zwiększają ryzyko wielu chorób w dzieciństwie, co oznacza, że zrozumienie składu mikrobiomu jest bardzo istotne. W tym przeglądzie opiszemy jak czynniki prenatalne i okołoporodowe wpływają na rozwój mikrobiomu i systemu immunologicznego.

 

Nasza wiedza na temat mikrobiomu została znacznie rozszerzona w ciągu ostatnich kilku lat, a coraz więcej dowodów wskazuje, że zaburzenia mikroflory we wczesnym okresie życia mogą prowadzić do chorób poprzez upośledzony rozwój układu odpornościowego. Badania epidemiologiczne wykazały wyraźną korelację pomiędzy czynnikami, które zakłócają mikroflorę w okresie dzieciństwa. Dopiero niedawno jednak zrozumieliśmy w jaki sposób mikroflora jelit wypływa na układ immunologiczny. Najnowsze badania opisano również w haki sposób zapobiegając dysbiozie we wczesnym dzieciństwie można zapobiegać rozwojowi chorób w przyszłości. (Nature, 2016)

Dziecko w brzuchu mamy nie jest jałowe!

To ogromna zmiana w doniesieniach naukowych, ponieważ do niedawna uważano, że noworodek w łonie matki jest jałowy. Jednak ostatnio wykazano, że już wtedy ma on kontakt z mikroorganizmami. Znaleziono bakterie w pępowinie i smółkach dzieci. Interesujące jest to, że wykazano wypływ ukrytych infekcji wewnątrzmacicznych na przedwczesne porody. Nadal jednak uznaje się, że pierwszy, najważniejszy kontakt z mikroorganizmami dziecko ma podczas porodu. I tutaj ogromne znacznie ma właśnie sam poród.

Rodzaj porodu a mikroflora jelit dziecka

Mikroflora jelit noworodków które przyszły na świat drogami natury jest zbliżona do mikroflory pochwy matek. Jest to wynik tego, że dziecko przechodząc przez kanał rodny jest zasiedlane przez bakterie, głównie Lactobacillus spp. Dzieci, które przychodzą na świat przez cesarskie cięcie jako pierwszy mają kontakt (poprzez np. fartuchy lekarskie, skórę matki) z bakteriami środowiskowymi takimi jak jak Staphylococcus, Streptococcus i Propionibacteria). Różnice te stopniowo się wyrównują na skutek dostarczanych pokarmów i dososowywania się mikroflory do środowiska, jednak badania pokazują, że różnice w składzie mikroflory dzieci rodzonych drogami natury a cesarskim cięciem mogą być widoczne nawet do 12-24 miesiąca życia.

 

Dlaczego jest to takie istotne, żeby dziecko zostało „zasiedlone” dobrymi bakteriami? Ponieważ to właśnie bakterie z grupy Lactobacillus mają działanie ochronne, uniemożliwiając namnażanie się patogenów. Więcej na ten temat w dalszej części artykułu.

bakterie jelitowe

Prawidłowa mikroflora pochwy ma znaczenie!

Wiedząc już ja duże znaczenie ma rodzaj bakterii którymi jest kolonizowane dziecko podczas porodu ważne jest, aby zadbać o mikroflorę pochwy matki. O ile w standardowych badaniach lekarskich przez porodem wykonuje się test na obecność bakterii patogennych (głównie paciorkowiec) o tyle warto też zadbać, żeby znalazło się tam dużo dobrych bakterii z grupy bakterii kwasu mlekowego (Lactobacillus i Bifidobacterium). Przyjmowanie probiotyków z tych grup pomaga w zachowaniu prawidłowej mikroflory.

O mikroflorze pochwy przeczytasz tutaj!

Wpływ wczesnej antybiotykoterapii na mikroflorę jelit

Antybiotyki są obecnie szeroko stosowane. Zdarza się, że istnieje konieczność podania ich dziecku zaraz po porodzie. Może to zakłócać delikatny ekosystem mikrobiomu noworodków. Ciągłe stosowanie antybiotyków we wczesnym okresie życia jest również związane ze zwiększonym ryzykiem wystąpienia różnych chorób takich jak na przykład alergia, astma, otyłość.  Warto wspomnieć, że są też badania które kwestionują wpływ antybiotyków na rozwj astmy. Czas powrotu do prawidłowej mikroflory po antybiotykoterapii zależy od wielu czynników: masy ciała, rodzaju antybiotyku, diety. W przypadku niemowląt ten temat nie jest jeszcze bardzo dobrze zbadany i stanowi wyzwanie dla dalszego pogłębiania wiedzy, szczególnie w kontekście wpływu na rozwój chorób w późniejszym etapie życia.  Antybiotykoterapia może zmienić równowagę mikrobiologiczną nie tylko wśród bakterii ale także, wirusów i grzybów. Na przykład, ekspozycja na antybiotyk mogą prowadzić do wzrostu pokarmowego obfitości grzybów z rodziny Candida.

 

Karmienie piersią a mikroflora jelit dziecka

W pierwszych miesiącach życia niemowlę otrzymuje składniki odżywcze z mlekiem matki matek lub z mleka modyfikowanego. Karmienie piersią jest związane z licznymi korzyściami dla dziecka: np. mniejsze ryzyko alergii, otyłości. Chociaż pozytywny wpływ karmienia piersią w astmie jest nadal kontrowersyjny ostatnie dowody wykazały, że po uwzględnieniu czynników zakłócających, długotrwałe karmienie piersią poprawia funkcjonowanie płuc dziecka niezależnie od matczynej astmy.  Także Bifidobacterium i Lactobacillus są lepiej rozwinięte u niemowląt karmionych piersią w porównaniu do tych, które są karmione wyłącznie mieszanką, co prowadzi do bardziej kwaśnej treści jelitowej o większej liczebności krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych. Stanowi to mechanizm obronny przed osiedlaniem się organizmów patogennych.

 

Probiotyki u dziecka (mikroflora jelit dziecka)

Probiotyki to mikroorganizmy, które powinny zapewnić korzyści dla zdrowia gospodarza, natomiast prebiotyki są substancje, które mogą sprzyjać wzrostowi pożytecznych mikroorganizmów. Coraz częściej dodaje się probiotyki do mieszanek dla dzieci mimo, że nie ma jeszcze 100% potwierdzonej efektywności tych działań. Były i są prowadzone intenywne badania dotyczące wpływu samych probiotyków na choroby u dzieci takie jak np. alergie, otyłość, zakażenia żołądkowo – jelitowe, jednak nie dały one jeszcze jednoznacznych wyników. Są metaanalizy, które odkryły pozytywny skutek stosowania probiotyków w Atopowym Zapaleniu Skóry. Najpopularniejszy suplement probiotyczny składa się z  Lactobacillus i Bifidobacterium spp. L. Był on oceniany pod kątem jego wpływu na kolki niemowlęcej. Po 21 dniach podawania u noworodków (do 16 tygodnia) zaobserwowano znaczący wzrost Lactobacillus i zmniejszenie Escherichia coli i amoniaku w porównaniu z grupą kontrolną. Badano również skuteczność podawania probiotyków pod kątem innych chorób ale wyniki nie były do tej pory na tyle jednoznaczne, żeby wprowadzić probiotykoterapię do standardowego schematu postępowania.

 

Kształtowanie się odporności u dziecka a mikroflora jelit

Powyżej opisałam trzy czynniki, które wpływają na rozwój mikroflory u dziecka. Dlaczego jednak w ogóle zajmujemy się tym tematem? Po pierwsze dlatego, że od kilku lat naukowcy odkrywają coraz to nowe obszary na które oddziałuje mikroflora jelit. Po drugie jedną z ważniejszych umiejętności jakie powinien posiąść nasz organizm jest wykształcenie sprawnie działającego układu odpornościowego. Tutaj rola mikroflory jest nie do przecenienia. Równowaga pomiędzy mikroflorą gospodarza i systemem immunologicznym jest kluczowa przy zapobieganiu atakom patogenów. Ponadto dysbioza u niemowląt koreluje z przewlekłym stanem zapalnym, który może wpływać np. na rozwój otyłości w dorosłym życiu. Mikroflora wypływa także na równowagę między Th1 i Th2 co także ma wpływ na prawidłowe działanie układy immunologicznego.

 

Mikroflora a układ immunologiczny? Przeczytaj tutaj!

Przewlekły stan zapalny ma źródło w jelitach? Przeczytaj tutaj.

Podsumowując: czy można zapewnić dziecku zdrowy start?

Biorąc pod uwagę wpływ, jaki mikroflora w okresie niemowlęctwa i wczesnego dzieciństwa wywiera w zakresie skutków zdrowotnych, profilaktyczne terapie mające na celu przywrócenie homeostazy mikrobiologicznej są wysoce pożądane. Ciekawe wydają się próby „przeszczepiania” mikroflory z pochwy matki na niemowlęta urodzone drogą cesarskiego cięcia. Pisałam o tym tutaj. Na razie jednak nie przeprowadzono jeszcze badań potwierdzających prozdrowotne działanie tych zabiegów. Nieprawidłową jelita mikrobiomu na wczesnym etapie życia jest związane ze zwiększonym ryzykiem choroba, chociaż wciąż brakuje jednoznacznych dowodów, że to właśnie te bakterie które znamy są tego przyczyną. Na razie badania nad mikroflorą trwają, warto jednak korzystać z tego co już wiemy. Dodatkowym czynnikiem, który należy wziąć pod uwagę są czynniki środowiskowe, które też w dużej mierze wpływają na rozwój odporności. Dotyczy to czynników działających pozytywnie na kształtowanie układu immunologicznego np. posiadania starszego rodzeństwa, kontakt z potencjalnymi alergenami (np. posiadanie zwierząt), ale też tego, co może na mikroflorę wpływać destrukcyjnie: nieprawidłowa dieta bogata w cukier i uboga w błonnik, antybiotykoterapia, nadmierna higienizacja. Z tego powodu nie można jednoznacznie powiedzieć, że jeśli urodzimy dziecko drogami natury i będziemy karmić piersią to nie będzie ono chorowało. Wiele czynników wpływa na to „po drodze”. Nie zmienia to faktu, że badania pokazują wpływ czynników prenatalnych i okołoporodowych na rozwój chorób w późniejszych okresach życia, więc warto wziąć to pod uwagę wybierając rodzaj porodu czy karmienia. Jednocześnie, jeśli jest konieczność porodu przez cesarskie cięcie, albo odstawienia dziecka od piersi warto troszczyć się o jego mikroflorę już od początku stosując probiotykoterapię, a na późniejszym etapie odpowiednią dietę.

 

Nawracające infekcje u dziecka? Zobacz co możesz zrobić!